در کنار این رشد، اما یک واقعیت تلخ نیز وجود دارد؛ موتورسواران همچنان بیشترین آسیب‌پذیری را در میان کاربران جاده‌ای دارند و سهم قابل توجهی از جان‌باختگان و مصدومان تصادفات را به‌خود اختصاص می‌دهند.

بررسی آمارهای پلیس و دستگاه‌های مسئول طی سال‌های اخیر نشان می‌دهد بخش بزرگی از مرگ‌ومیر موتورسواران بر اثر ضربه مستقیم به سر و گردن رخ می‌دهد؛ آسیب‌هایی که در بسیاری از موارد با استفاده از یک کلاه ایمنی استاندارد قابل پیشگیری یا دست‌کم قابل کاهش هستند. با این حال، هنوز تعداد زیادی از راکبان یا از کلاه ایمنی استفاده نمی‌کنند یا از نمونه‌های غیراستاندارد، ارزان‌قیمت و فاقد تاییدیه‌های ایمنی بهره می‌برند.

درچنین شرایطی، بسیاری از کارشناسان معتقدند زمان آن رسیده که نگاه به ایمنی موتورسیکلت از حوزه فرهنگ‌سازی صرف فراتر برود و به یک برنامه اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود؛ برنامه‌ای که در آن شرکت‌های بیمه، تولیدکنندگان موتورسیکلت، واردکنندگان، پلیس راهور، وزارت صمت و وزارت بهداشت هر کدام سهمی در کاهش تلفات ایفا کنند.

یکی از پیشنهادهایی که می‌تواند آثار قابل توجهی بر کاهش جان‌باختگان داشته باشد، اجرای طرح مشترک میان شرکت‌های بیمه و تولیدکنندگان موتورسیکلت برای اهدای رایگان کلاه ایمنی استاندارد هنگام فروش هر دستگاه موتورسیکلت است؛ اقدامی که هزینه آن در مقایسه با خسارت‌های سنگین تصادفات بسیار ناچیز خواهد بود.

پیشگیری؛ ارزان‌تر از پرداخت خسارت

صنعت بیمه در همه دنیا تنها به پرداخت خسارت پس از وقوع حادثه محدود نمی‌شود. بسیاری از شرکت‌های بزرگ بیمه بخشی از سرمایه خود را صرف کاهش ریسک می‌کنند؛ زیرا هر اندازه احتمال وقوع حادثه کمتر شود، میزان خسارت‌های پرداختی نیز کاهش خواهد یافت.

در صنعت‌خودرو نیز سال‌هاست شرکت‌های بیمه با حمایت از نصب سامانه‌های ضدسرقت، دوربین‌های ثبت وقایع، سامانه‌های هشداردهنده و تجهیزات ایمنی، تلاش می‌کنند تعداد خسارت‌ها را کاهش دهند. همین منطق درباره موتورسیکلت نیز قابل اجراست.

اگر یک شرکت بیمه بتواند با پرداخت هزینه یک کلاه ایمنی استاندارد، احتمال فوت یا آسیب شدید یک موتورسوار را کاهش دهد، درواقع از پرداخت خسارت‌های چند صد میلیون یا حتی چند میلیارد تومانی در آینده جلوگیری کرده است. بنابراین، اهدای کلاه ایمنی نباید به عنوان هزینه اضافی تلقی شود، بلکه باید آن را بخشی از مدیریت ریسک صنعت بیمه دانست.

مسئولیت اجتماعی تولیدکنندگان موتورسیکلت

از سوی دیگر، شرکت‌های تولیدکننده و مونتاژکننده موتورسیکلت نیز نباید مسئولیت خود را تنها به تولید و فروش محصول محدود کنند. امروز در بسیاری از کشورهای پیشرفته، خودروسازان و موتورسیکلت‌سازان بخشی از برنامه‌های مسئولیت اجتماعی خود را به ارتقای ایمنی اختصاص می‌دهند.

در ایران نیز می‌توان برنامه‌ریزی کرد که هر دستگاه موتورسیکلت همراه با یک بسته ایمنی شامل کلاه استاندارد، جلیقه شب‌رنگ، قفل ایمنی و دفترچه آموزش رانندگی ایمن به‌فروش برسد. چنین اقدامی نه‌تنها اعتماد مشتریان را افزایش می‌دهد، بلکه برند تولیدکننده را نیز به‌عنوان شرکتی مسئولیت‌پذیر در ذهن مصرف‌کننده تثبیت می‌کند.

از سوی دیگر، همکاری میان بیمه‌گران و موتورسیکلت‌سازان می‌تواند هزینه اجرای این طرح را نیز کاهش دهد. بخشی از هزینه را شرکت بیمه تقبل کند، بخشی را تولیدکننده و بخشی نیز از طریق مشوق‌های دولتی جبران شود. نتیجه این همکاری، کاهش هزینه‌های درمان، کاهش پرداخت دیه، کاهش ازکارافتادگی و درنهایت کاهش خسارت‌های اقتصادی کشور خواهد بود.

کلاه ایمنی؛ ارزان‌ترین ابزار برای نجات جان

کارشناسان ایمنی ترافیک معتقدند هیچ تجهیزی به اندازه کلاه ایمنی نمی‌تواند احتمال مرگ یا آسیب‌های شدید مغزی را در تصادفات موتورسیکلت کاهش دهد. در بسیاری از سوانح، شدت ضربه به سر به اندازه‌ای است که حتی در صورت سالم ماندن سایر اعضای بدن، آسیب مغزی می‌تواند منجر به فوت یا معلولیت دائمی شود. از همین رو، کشورهای مختلف طی سال‌های گذشته علاوه‌بر الزام قانونی استفاده از کلاه ایمنی، سیاست‌های تشویقی متعددی را نیز برای افزایش استفاده از این وسیله اجرا کرده‌اند.

در ایران نیز اگرچه قانون استفاده از کلاه ایمنی وجود دارد، اما هنوز بخشی از راکبان به دلایل مختلف از جمله هزینه خرید، گرمای هوا، استفاده از کلاه‌های غیراستاندارد یا نبود فرهنگ کافی، از این وسیله استفاده نمی‌کنند. این درحالی است که هزینه خرید یک کلاه ایمنی استاندارد در مقایسه با هزینه درمان یک مصدوم یا پرداخت دیه یک فوتی، بسیار ناچیز است.

صنعت بیمه به جای پرداخت خسارت، در ایمنی سرمایه‌گذاری کند

هر سال شرکت‌های بیمه میلیاردها تومان بابت خسارت‌های ناشی از تصادفات رانندگی پرداخت می‌کنند. بخش قابل توجهی از این هزینه‌ها نیز مربوط به حوادث موتورسیکلت است. اگر حتی درصد اندکی از این منابع به برنامه‌های پیشگیرانه اختصاص یابد، نه تنها تعداد خسارت‌ها کاهش پیدا می‌کند، بلکه هزینه‌های درمان، ازکارافتادگی و پرداخت دیه نیز به میزان قابل توجهی کمتر خواهد شد.

درواقع، بیمه‌گران می‌توانند با تغییر رویکرد از «جبران خسارت» به «پیشگیری از خسارت»، هم منافع اقتصادی خود را حفظ کنند و هم نقش پررنگ‌تری در مسئولیت اجتماعی ایفا کنند. اهدای رایگان کلاه ایمنی هنگام صدور بیمه‌نامه شخص‌ثالث یا خرید موتورسیکلت، یکی از موثرترین نمونه‌های این رویکرد است.

از سوی دیگر، شرکت‌های بیمه می‌توانند برای راکبانی که از کلاه ایمنی استاندارد استفاده می‌کنند یا در دوره‌های آموزش رانندگی ایمن شرکت کرده‌اند، تخفیف‌هایی در نرخ بیمه‌نامه در نظر بگیرند. چنین مشوق‌هایی می‌تواند انگیزه استفاده از تجهیزات ایمنی را افزایش دهد.

همکاری صنعت موتورسیکلت با بیمه‌ها

اجرای این طرح بدون همراهی تولیدکنندگان و واردکنندگان موتورسیکلت دشوار خواهد بود. شرکت‌های تولیدکننده می‌توانند در قالب مسئولیت اجتماعی، بخشی از هزینه تامین کلاه ایمنی را برعهده بگیرند و آن را به‌عنوان بخشی از بسته فروش هر موتورسیکلت ارائه کنند.

در بسیاری از صنایع دنیا، فروش محصول تنها به تحویل کالا محدود نمی‌شود؛ بلکه مجموعه‌ای از خدمات، آموزش و تجهیزات ایمنی نیز همراه آن عرضه می‌شود. صنعت موتورسیکلت ایران نیز باید به همین سمت حرکت کند. تحویل یک موتورسیکلت بدون کلاه ایمنی استاندارد، عملا به‌معنای نادیده گرفتن مهم‌ترین اصل ایمنی راکب است.

همچنین تولیدکنندگان می‌توانند با همکاری شرکت‌های داخلی تولیدکننده تجهیزات ایمنی، زمینه تولید انبوه کلاه‌های استاندارد با قیمت مناسب را فراهم کنند. این اقدام علاوه‌بر کاهش هزینه اجرای طرح، موجب رونق تولید داخلی و ایجاد اشتغال در صنعت تجهیزات ایمنی نیز خواهد شد.

دولت؛ حلقه تکمیل‌کننده این همکاری

در کنار بیمه‌گران و موتورسیکلت‌سازان، دولت نیز باید نقش تسهیل‌گر را ایفا کند. وزارت صمت، بیمه مرکزی، پلیس راهور و وزارت بهداشت می‌توانند با تدوین یک برنامه ملی، اجرای این طرح را به یک سیاست دائمی تبدیل کنند.

اعطای مشوق‌های مالیاتی به شرکت‌هایی که در تامین کلاه ایمنی مشارکت می‌کنند، حمایت از تولیدکنندگان داخلی تجهیزات ایمنی، نظارت بر کیفیت کلاه‌های عرضه‌شده و جلوگیری از فروش محصولات غیراستاندارد، از جمله اقداماتی است که می‌تواند موفقیت این طرح را تضمین کند.

درواقع، هر کلاه ایمنی استانداردی که به‌دست یک موتورسوار برسد، می‌تواند از وقوع یک فاجعه انسانی جلوگیری کند؛ فاجعه‌ای که هزینه آن نه فقط بر دوش خانواده‌ها، بلکه بر دوش نظام سلامت، صنعت بیمه و اقتصاد کشور نیز سنگینی خواهد کرد.